Max Havelaar

Max Havelaar is het internationale keurmerk voor eerlijke handel. Producten die dit keurmerk dragen, bieden aan de consument belangrijke garanties. De boeren in het Zuiden krijgen een rechtvaardige prijs voor hun oogst. De landarbeiders kunnen in correcte sociale omstandigheden werken. En de productiemethoden zijn milieuvriendelijk. Om die garanties te geven, laat Max Havelaar de hele weg die een product aflegt, van bij de boer tot in de winkel, streng controleren.

De geloofwaardigheid van fairtrade staat of valt met het bepalen van strikte criteria en een grondige en permanente controle op de naleving ervan. Een team van 54 inspecteurs van FLO-Cert, een autonoom en onafhankelijk controleorganisme staat in voor de jaarlijkse controle van zo'n 500 producentenorganisaties of plantages in het Zuiden. Dit gebeurt aan de hand van een lijst met 250 evaluatiecriteria die o.m. betrekking hebben op de arbeidsvoorwaarden en de investeringen in sociale, milieuvriendelijke en economische ontwikkeling. De controle op de laatste schakels in de keten, hier op onze markt, gebeuren door Max Havelaar België.

Wie deze controles niet doorstaat, krijgt geen certificaat of verliest het.

Fair trade op zich bestaat sinds de jaren 1950. Alles begon met een samenwerking tussen non-profitimporteurs, winkels in het Noorden en kleinschalige producenten in ontwikkelingslanden. Veel van die producenten hadden het ook in die tijd moeilijk door de lage marktprijzen en een grote afhankelijkheid van tussenpersonen. Zij beschouwden fair trade als een manier om met meer zekerheid in hun levensonderhoud te kunnen voorzien, om de tussenpersonen te omzeilen en om rechtstreeks toegang te krijgen tot de markten in het Noorden. Naarmate de jaren verstreken, werden er in verscheidene landen steeds meer alternatieve handelsorganisaties (AlternativeTrade Organisations of ATO's) opgericht, die vaak nauw verbonden waren met vrijwilligersgroepen en wereldwinkels. Deze netwerken van ATO's en wereldwinkels speelden een essentiële rol in de ontwikkeling van fair trade zoals we die vandaag kennen.

In een poging om de verspreiding van fairtradeproducten via de wereldwinkels uit te breiden naar de gewone retail, vond de Nederlandse ngo Solidaridad in 1988 een vernieuwende manier om de verkoop te verhogen zonder het vertrouwen van de consumenten in fairtradeproducten en hun herkomst aan te tasten. De organisatie creëerde een keurmerk, Max Havelaar genaamd, dat garandeerde dat de goederen voldeden aan bepaalde economische, sociale en milieunormen. Het keurmerk, dat eerst alleen werd aangebracht op koffie, werd genoemd naar het hoofdpersonage uit een succesvol boek uit de 19de eeuw over de uitbuiting van de arbeiders op de koffieplantages op Java door de Nederlandse koloniale handelaars. Het concept sloeg aan: na enkele jaren doken overal in Europa (eerst in België in 1991) en Noord-Amerika soortgelijke initiatieven op zoals the Fairtrade Foundation, TransFair en Rättvisemärkt. In de voetsporen van Max Havelaar hadden zij allemaal de bedoeling de verkoop van fairtradeproducten te verhogen. De organisaties lanceerden hun eigen campagnes en keurmerken en maakten afspraken over criteria en controles.

In 1997 richtten deze organisaties dan samen Fairtrade Labelling Organizations International (FLO) op, een overkoepelende organisatie die de opdracht had fairtradecriteria vast te leggen, achtergestelde producenten te ondersteunen, te controleren en te certificeren.

In 2002 lanceerde Fairtrade Labelling Organizations één internationaal fairtradekeurmerk ter vervanging van de verschillende keurmerken. Momenteel zijn meer dan 20 labellinginitiatieven, waaronder Max Havelaar België,  lid van FLO International. Er zijn nu al tientallen verschillende producten die het fairtradelabel dragen, gebaseerd op de FLO-certificatie voor koffie, thee, rijst, bananen, mango's, cacao, katoen, suiker, honing, vruchtensap, noten, vers fruit, quinoa, kruiden en specerijen, wijn en voetballen, enzovoort. De controle en certificatie is sinds eind 2003 ondergebracht in een onafhankelijke organisatie FLO-CERT.

Na meer dan een jaar voorbereiding, werd het eerste pakje koffie met Max Havelaarkeurmerk in België in 1991 overhandigd aan de toenmalige eerste minister Wilfried Martens. Twee personen, Jos D’Hooghe en Nikita Stampa, hadden hard gewerkt om, naar het voorbeeld van Nederland, het keurmerk voor eerlijke handel op te richten in  België. De doelstelling was toen, net als nu, om meer boeren de kans te geven hun Fairtradekoffie te verkopen in België. Via een keurmerk kunnen klassieke koffiemerken meedoen en vindt de Fairtradekoffie zijn weg naar de consument via gewone winkels en supermarkten. Het was voor de boeren in het Zuiden immers niet genoeg om hun Fairtradekoffie alleen via Oxfam-Wereldwinkels te verkopen, toen hun enige verkoopskanaal.

Met de hulp van CDI Bwamanda (in Vlaanderen) en COTA (in Wallonië) trokken ze door heel België op zoek naar koffiebranders, distributeurs, importeurs en NGO’s om het initiatief te ondersteunen. Het was in het begin niet eenvoudig om mensen en organisaties te mobiliseren. Voor het contact met de koffieboeren kreeg Max Havelaar België hulp van Max Havelaar Nederland. Zij hadden een register opgesteld met coöperaties van koffieboeren. Met behulp van verschillende organisaties kreeg Max Havelaar in België stilaan vorm. Via persacties werd Fairtradekoffie bekender. Ook enkele NGO’s voerden in hun campagnes mee promotie voor koffie met het Max Havelaarkeurmerk.

Een eerlijke prijs voor een product is een prijs die de kosten dekt die de producent moet maken voor een duurzame productie. Bovenop de productiekosten legt FLO een fairtradepremie vast, die wordt geïnvesteerd in projecten voor verbeteringen op sociaal, economisch of ecologisch vlak, waarover democratisch wordt beslist door de producenten van de organisatie of de werknemers van de plantage.

De minimum fairtradeprijzen worden dus niet bepaald door onderhandelingen, door druk uit te oefenen of door handelaars op grondstoffenmarkten ergens aan de andere kant van de wereld. Zij komen op rechtvaardige en systematische wijze tot stand en worden regelmatig herzien om ervoor te zorgen dat de productiekosten van de producenten nog altijd worden gedekt.

Een banaan krijgt niet zomaar het Fairtradekeurmerk. De criteria worden streng gecontroleerd. De engelbewaarders van de Fairtrade zijn de 92 inspecteurs van het onafhankelijke controleorgaan FLO-Cert. Zij controleren de meer dan 872 Fairtrade coöperaties in het Zuiden. Aan de hand van zo'n 250 criteria bekijken ze of de boerenorganisaties of plantages het keurmerk verdienen. De controle stopt niet in het Zuiden. Ook de schakels in de ketting - exporteurs, importeurs, verwerkende bedrijven - worden gecontroleerd, in België gebeurt dit door Max Havelaar. Wie niet voldoet, mag het Fairtradekeurmerk niet gebruiken op zijn producten.

Als we ervan uitgaan dat de producenten die zijn gecertificeerd door Max Havelaar 100% van hun oogst kunnen verkopen tegen de voorwaarden van fair trade, dan zou dat inderdaad het geval zijn.

Verscheidene honderden producenten wijzen ons erop hoe zij dankzij de stabiliteit en de betere voorwaarden die Fairtrade hun biedt kunnen investeren in diversifiëring. De 630 organisaties, of 1,4 miljoen gezinnen, hebben de ambitie om naast de rol van producent ook die van verwerker en exporteur op zich te nemen.

De Europese markt waardeert landbouwproducten van een goede kwaliteit, die met zorg zijn geproduceerd, manueel zijn geteeld en gedroogd in de zon. Dit biedt kansen voor werkgelegenheid op het platteland. Dankzij de stabiele prijzen kunnen de kinderen van landbouwers naar school gaan, hun opleiding afmaken en hun eigen toekomst uitstippelen. De stabiele inkomsten garanderen dan weer een verbeterde gezondheidszorg, een betere infrastructuur, het toekennen van lokale kredieten, de overschakeling naar biologische productie, de diversifiëring van teelten, enzovoort.

Meer dan 1,5 miljoen boeren en hun gezinnen genieten nu al elke dag van de betere voorwaarden die Fairtrade hun biedt, maar dat is nog niet genoeg. Daarom maakt Max Havelaar van de gelegenheid gebruik om een krachtige oproep te lanceren om nog meer aan Fairtrade te doen zodat nog meer boerengezinnen daar de voordelen van kunnen plukken.

Max Havelaar is de titel en het hoofdpersonage van een roman. Hij is geschreven door Multatuli, het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, en verscheen in 1860 in Amsterdam. Het verhaal speelt zich af in Indonesië, toen een Nederlandse kolonie. In het boek klaagt Max Havelaar de onderdrukking aan van de koffieboeren door de koloniale overheden. De naam Max Havelaar is nog steeds een symbool voor de solidariteit met de ontwikkelingslanden.

De doelstelling van Max Havelaar bestaat erin om een zo groot mogelijk aantal producenten in het Zuiden de kans te bieden om zich op duurzame wijze te ontwikkelen dankzij Fairtrade. Wij werken samen met heel veel bedrijven, zowel kleine als grote, om Fairtrade verder te ontwikkelen en zoveel mogelijk positieve impact te hebben voor de producenten in het Zuiden.

Het zijn de producten die een Fairtradelabel krijgen en in geen geval de ondernemingen. De bedrijven (importeurs, verwerkende bedrijven, ...) krijgen de toelating om Fairtradeproducten door te voeren en te verwerken.

De samenwerking met Max Havelaar brengt hen heel veel op. Eerst en vooral financieel.

In 2005 bracht de verkoop van producten met een Max Havelaar keurmerk hen een bedrag van ongeveer 88 miljoen euro aan bijkomende financiële middelen op. ‘Bijkomend' betekent: bovenop de normale marktprijs. Deze 88 miljoen euro werden verdeeld over de ruim 500 -boerenorganisaties die met Max Havelaar samenwerken. Dit komt neer op gemiddeld 170.000 euro per organisatie.

Maar kiezen voor Max Havelaar levert de boeren en arbeiders ook sociale en milieu winst op: kinderarbeid en uitbuiting verdwijnen; kinderen kunnen terug naar school gaan; investeren in machines, nieuwe teelten en milieuvriendelijke productietechnieken wordt mogelijk. Boeren organiseren zich om sterker te staan in onderhandelingen met overheid en bedrijven, de know how op het vlak van marketing en management neemt toe, ...

Kortom, boeren en arbeiders die zich inschakelen in het fairtrade systeem worden meester over hun toekomst.

De boeren in het Zuiden zijn vragende partij om hun producten zo veel mogelijk te verkopen. Zij weten ook dat het de reguliere winkels en supermarkten zijn die daar het best in slagen. Bovendien verwachten ook de consumenten hier dat fairtrade producten gemakkelijk te vinden zijn. Daarom werken we constructief maar kritisch samen met distributeurs.

De laatste tijd bestaat er bij de consumenten een grote bezorgdheid over genetische gemodificeerde gewassen. Velen maken zich zorgen om het risico van ecologische besmetting en vrezen dat de voordelen van deze gewassen niet zullen opwegen tegen de afhankelijkheid van de producenten van GGO-zaaigoed. Volgens FLO vallen GGO's niet te verzoenen met fair trade en daarom hanteert FLO strenge milieunormen en richtlijnen die het gebruik van GGO's nadrukkelijk verbieden en die GGO's op naburige akkers streng controleren om elke mogelijke besmetting te vermijden.

Max Havelaar België bestaat uit een team van een 15-tal mensen. Max Havelaar vindt zijn oorsprong (1989) in de wereld van de NGO's. De organisatie is door de Belgische overheid erkend.

Max Havelaar België maakt, net als 20 andere nationale keurmerkorganisaties, deel uit van de internationale koepelorganisatie Fairtrade Labeling Organisation (FLO). Het is de rol van FLO om de fairtrade criteria te bepalen die vasthangen aan het keurmerk. FLO werd in 2002 bekroond met de Internationale Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkelingswerk.